Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı
Nefes darlığı önceden rahatlıkla çıkılabilen merdivenleri çıkarken soluksuz kalma, düz bir yolda daha yavaş yürüme, sık dinlenme ve soluklanma ihtiyacı hissetme, sırt üstü yatınca nefesin kesilmesi gibi belirtiler ile bulgu verir. Hastalar kimi zaman bu belirtileri yaşa, kiloya veya var olan hastalıklara atfederek doktora başvurmazlar.
Ani ortaya çıkan nefes darlıkları daha çok akciğer ve kalp ile ilişkili ciddi, hayatı tehdit edebilecek durumlarla ilişkili olabileceği için, bireyin gecikmeden sağlık merkezine başvurması gerekir. Ayrıca nefes darlığı ile birlikte ortaya çıkan göğüs ağrısı, bulantı, bilinç durumunda bozulma, kanlı balgam yine acil sağlık merkezine başvuru gerektiren durumlardır.
Nefes darlıkları havayollarını ilgilendiren hava yollarının daralması sonucu rahat ve sağlıklı bir şekilde nefes almayı engelleyen bir akciğer hastalığı olan KOAH, astım gibi hastalıklar, akciğer dokusunu ilgilendiren intersitisyel akciğer hastalıkları, göğüs kafesini oluşturan kas ve kemik yapıları ile ilişkili patolojiler, nörolojik hastalıklar, kalp ve damar hastalıkları, kansızlık gibi durumlar nedeniyle olabilir. Hatta birkaç farklı durumdan kaynaklanabilir ve doğru tanıya ulaşmak daha zor olabilir.
Nefes darlığı olan birey hekime başvurduğunda, öyküsü dinlendikten sonra ayrıntılı fizik muayenesi yapılır. Hekimin gerekli gördüğü akciğer grafisi, kan testleri, solunum fonksiyon testleri, tomografi, akciğer ve solunum yollarını görülmesini sağlayan bronkoskopi, koroner anjiyografi gibi farklı radyolojik ve laboratuvar testleri planlanarak nefes darlığının nedeni saptanmaya çalışılır.
Tedavi nefes darlığının altta yatan nedenine yönelik yapılır. Ağır olgularda oksijen tedavisi ve diğer solunum destek cihazlarının uygulanması ve hastane yatışı gerekebilir. Hava yolu ilişkili hastalıklar olan KOAH, astım gibi hastalıklarda nefes darlığını bulgularını iyileştirmek için solunum yolu üzerinden nefes açıcı tedaviler verilebilir. Enfeksiyöz bir patoloji var ise enfeksiyonun tedavisi, kalp-damar sistemi nedenli nefes darlıklarında ilgili probleme yönelik tedavi ve ödem çözücü ilaçlar uygulanır. Damar sisteminde yer alan pıhtılar tespit edildiğinde kan sulandırıcı tedavi ajanları kullanılmaktadır. Akciğerde kitle ve veya yabancı cisim varlığında akciğerlerin endoskopik yolla incelenmesi gerekirken, akciğerin hava ile dolmasını engelleyen sıvının varlığında bir kateter aracılığı ile sıvının boşaltılması gerekebilir.
Kronik olan nefes darlıklarında daha etkin nefes alabilmeyi, alınan nefesi daha etkin kullanmayı ve solunum kaslarını güçlendirmeyi hedefleyen solunum rehabilitasyonu programları uygulanabilmektedir. Tedavilerin etkin olabilmesi için hekim önerilerine uyularak ilaçların kullanılması ve önerile sıklıkta düzenli kontrollerin yapılması gereklidir.
Sigara kullanılmaması içilen ortamlardan uzak durulması, hava kirliliği olan ortamlardan kaçınılması, obezite ile mücadele ve kilo kontrolü, akciğer, kalp ve damar sistemini güçlendirecek düzenli egzersizlerin yapılması ve nefes darlığı hissedildiği durumda sağlık merkezine başvuru önemlidir.