Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi
Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi
Kuzey Yarımküre bitkisi olan ortancalar doğal olarak Doğu Asya’nın ılıman bölgelerinde özellikle Çin ve Japonya’da, Kuzeydoğu Amerika ve Güney Amerika’nın ılıman ve tropikal iklim bölgelerinde yayılış gösterirler.
Ortanca türleri arasında süs bitkisi olarak en fazla yetiştirilen ve ticareti yapılan tür 'büyük çiçekli ortanca' olarak da bilinen Hydrangea macrophylla Thunb’dur. Bu tür aynı zamanda ülkemizin Doğu Karadeniz Bölgesinde doğallaşmış süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
Ortancalar dış mekan ve iç mekan süs bitkisi olarak dünyada yaygın bir kullanıma sahiptir. Son yıllarda ise ortancaların kesme çiçek olarak kullanımı da giderek artış göstermektedir. Dünyada kesme çiçek satışının en fazla yapıldığı Hollanda mezatlarında 2009-2016 arasındaki son sekiz yılda kesme çiçek ortancaların satışı adet bazında %56.4 (36.6 milyon dal), ciro bazında %92.7 (44.4 milyon Euro) oranında artış göstermiştir. Dal fiyatı ise aynı dönemde %23 artarak 1.22 Euro’ya yükselmiştir.
Hollanda’da kesme gül üretimi yapan üreticiler son yıllarda seralarında kesme gül üretimi yerine kesme çiçek ortanca yetiştiriciliğine yönelmişlerdir. Son yıllarda ülkemizde de ortancaların gerek kesme çiçek ve saksılı süs bitkisi gerekse dış mekan süs bitkisi olarak tüketimi ve buna paralel olarak ithalatı da giderek artış göstermektedir. Türkiye, dış mekan ve saksı bitkisi olarak kullanılan ortancaların neredeyse tamamını başta Hollanda olmak üzere Fransa ve Almanya’dan ithal ederken, kesme çiçek ortancalar ağırlıklı olarak Hollanda’dan ithal edilmektedir. Ülkemizde özellikle kesme çiçek ortanca tüketiminin artması ve ithal ortanca fiyatlarının yüksek olması bazı kesme çiçek üreticilerini ortanca üretimine yöneltmiştir. Aynı zamanda Karadeniz Bölgesi’ndeki bazı illerdeki ev bahçelerindeki ortancaların son dönemlerde kesme çiçek olarak pazarlandığını da görmekteyiz.
Ortanca bitkisinde çiçek rengi yetiştirme ortamının pH değerine bağlı olarak değişir. Yetiştirme ortamının pH değeri 4.5-5 olduğunda çiçek rengi mavi renge dönüşmekte, yetiştirme ortamının pH değeri 6-6.5 olduğunda ise çiçekler pembe rengi almaktadır. Beyaz renkli çeşitlerde ise pH değeri çiçek rengini etkilemez. Çiçek renginin pH ile değişmesinde en etkili faktör Alüminyum olup, Aluminyum alınabilirliği renk oluşumu ve değişiminin belirleyicisidir. Alüminyum alınabilirliği de doğrudan yetiştirme ortamının pH değeri ile ilgilidir. Ortancalar genellikle ilkbahardan itibaren çiçek açmaya başlar ve çiçekleri sonbahara kadar devam eder. Dikimden veya budamadan itibaren 90-100 gün sonra çiçek açarlar. Çiçeklerin vazo ömrü 8-12 gün arasında değişir.