Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
Genel Cerrahi AD Başkanı
Kolon kanseri yavaş büyüme eğiliminde olduğundan, hastalığın herhangi bir belirtisini yaşamayabilirsiniz, bu nedenle sorunları ortaya çıkmadan önce yakalamak için düzenli taramalar yaptırmak çok önemlidir. Yaşlandıkça kolorektal kanser riski artar ve mevcut kılavuzlar taramaya 45 yaşında başlamak gerektiğini söylemektedir. Ailede kolon ve rektum kanseri öyküsü varsa, daha erken tarama konusunda ilgili doktor ile konuşmakta fayda vardır. Son yıllarda, 20 ila 49 yaşları arasındaki genç erişkinlerde kolorektal kanser vakaları önemli ölçüde artmıştır. Bu kansere ilişkin herhangi bir uyarı işaretiyle karşılaşma söz konusu olursa, ivedilikle doktora gitmek hayati önem taşır. Erken kolorektal kanserin hiçbir belirtisi yoktur, ancak ilerlemeye başladığında göz ardı edilmemesi gereken bazı şeyler vardır.
En yaygın tarama değerlendirmesi, kalın bağırsağı incelemek için kısa bir prosedür olan kolonoskopidir. Ancak kan testleri, DNA dışkı testleri ve daha fazlasını içeren başka yollar da bulunmaktadır. Her birinin, genel etkinlik, hazırlık çalışması miktarı ve gereken süre dahil olmak üzere artıları ve eksileri vardır.
Kolorektal kanser tarama seçenekleri arasında kolonoskopi, kolon kanseri ve polipleri %70'e varan oranlarda saptamada en yüksek yeteneğe sahiptir. Bu test, ilgili doktorun esnek bir kamera kullanarak kalın bağırsağın içini görmesini sağlar. Bu prosedür, bilinçli sedasyon (acı hissedilmeyen uyuma hali) veya genel anestezi gibi sedasyon gerektirebilir veya gerektirmeyebilir. Kolonoskopi, kanama gibi bulguların yanı sıra polipler ve diğer olası kanser belirtilerini kontrol eder. Kolonoskopi sırasında uygulamayı gerçekleştiren doktor bir polipi hem tespit edebilir, hem de çıkarabilir. Bir kolonoskopi tek adımlı bir test olma avantajına sahipken, dışkı bazlı testler gibi diğer testler iki adım gerektirebilir. Dışkıya dayalı bir testin pozitif bir sonucu varsa, daha fazla değerlendirme için kolonoskopi yine gerekli olacaktır. Kolonoskopiden önce bağırsaklarınız tamamen boş olmalıdır, bu nedenle bazı prosedür öncesi hazırlık çalışmaları vardır, bu hazırlıklar prosedürün başarılı olmasının anahtarıdır. Kolonu kaplayan dışkı varsa, endoskopist kolonu tam olarak görüntüleyemez ve bazı polipler gözden kaçabilir.
Sanal kolonoskopi olarak da bilinen bu işlem türü, bağırsaklarınızı önceden boşaltmanızı gerektirir, ancak işlem sırasında sakinleşmeniz gerekmez. Sanal kolonoskopiniz bir polip tespit ederse, doktorunuz standart bir kolonoskopi önerecektir. Bir kolonoskopi, kanser öncesi ve kanser öncesi olmayan polipler arasındaki farkı söyleyemez. Bunun için normal kolonoskopi işlemi sırasında yapılabilen ancak sanal kolonoskopi sırasında yapılamayan bir biyopsiye (doku örneği) ihtiyacınız olacak. (Bu yüzden kolonoskopi ile takip etmeniz gerekecek.)
Kolonoskopiye benzer şekilde, esnek bir sigmoidoskop yardımıyla, tıbbi bir ortamda gerçekleştirilen ayakta tedavi prosedürüdür. Ayrıca bağırsaklarınızı boşaltmak için hazırlık çalışması gerektirir. Ancak esnek sigmoidoskopi sadece kolonunuzun sol tarafını değerlendirir. Ülseratif kolit gibi durumları değerlendirmek için kullanılabilir ve polipleri tespit edebilir, ancak yalnızca sol tarafınızda. Sol tarafta kanser öncesi bir büyüme varsa, kolonoskopi gibi ikinci bir test önerilir ve bu nedenle genellikle kolorektal kanser taraması olarak yapılmaz.
Birkaç yaygın dışkı tabanlı test türü vardır:
Fekal immünokimyasal test (FIT): Bu test, dışkınızda gizli kan arar ve büyük, gelişmiş poliplerin yanı sıra erken kanseri tespit edebilir.
Gaitada gizli kan testi (FOBT): Bir kez tarama için tercih edilen dışkı testi, FOBT FIT'e benzer, ancak bir yerine üç kan örneği gerektirir ve bu örnekleri vermeden önce diyetinizi değiştirmeniz gerekir. Bu nedenle, FIT artık tercih edilen seçenektir.
Dışkı DNA testi: Bu test, polipler ve kolorektal kanser ile ilişkili anormal DNA'yı arar.
Bu testlerin yararı, bunları evde yapabilmenizdir. Önceden özel bir hazırlık veya diyet yapmanıza gerek yok ve bunları tamamlamak için işten zaman ayırmadan evde yapılabilir. Yine de, bu testler pozitif çıkarsa, kolonoskopi önerilecektir.
Herhangi bir tarama testi planlamadan önce, seçenekleri sizinle birlikte gözden geçirecek olan birinci basamak doktorunuzla konuşmalısınız. Spesifik risk faktörleriniz hakkında bilgi edinmek için aile sağlık geçmişiniz ve yaş, ırk, mevcut sağlık koşulları, yaşam tarzı alışkanlıkları ve daha fazlası dahil olmak üzere kendi geçmişiniz hakkında soruları ilgili doktor hastasına soracaktır. Bu bilgiler, hangi testin kişi için doğru olduğunun belirlenmesine yardımcı olacaktır. Yine de en iyi tarama testi, yapılan testtir, bu nedenle ilgili doktor ile konuşmakta ve uygun bir zamanda tarama yaptırmakta herkes için fayda vardır.